tr.
met
Uit dit huwelijk een zoon:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Johannes | *1829 | 's-Gravenhage [zh] | †1898 | Norg [dr] | 68 | 1 | 1 |
tr.
met
tr.
met
Uit dit huwelijk 2 kinderen:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Maria | Haarlem [nh] | †1748 | Noordwijk [zh] | 2 | 5 | ||
| 2 | Dominicus | *1670 | †1713 | Noordwijk [zh] | 42 | 0 | 0 |
tr. (Nicolaas ongeveer 40 jaar oud) op 17 feb 1755
met
Nicolaas van Tetterode uit Haarlem (ook Tetrode), zn. van Henricus van Tetterode en Margaretha Tellingh, ged. op 29 jan 1715, geneesheer in Haarlem, begr. te Haarlem [nh] in de Groote Kerk op 20 dec 1785 1787 januari 26851.Not.Otw.128, akte 19
dhr Henricus van Tetrode wnd Oisterwijk machtigt weled. geb. hr Jan Gerbrand Cavellier van Adrichem wnd tot Haarlem tot afhandeling van het sterfhuis van w. zijn vader dhr Nicolaas van Tetrode wedn. w. Anna Balbina van Eeckhout onlangs overleden tot Haarlem, tr. (1) met Anna Balbina van Eeckhout dame uit Haarlem. Uit dit huwelijk 7 kinderen, waaronder.
tr.
met
Margaretha Tellingh weduwe en geïnstitueerde erffgenaame van wijlen de Heer Henricus van Tetterode, (volgens diens testament van 3 augustus 1738).
Uit dit huwelijk een zoon:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Nicolaas | ~1715 | 1785 | Haarlem [nh] | 70 | 2 | 10 |
tr.
met
Henricus van Tetterode, zn. van Nicolaas van Tetterode en Christina van Winterswijk, geb. op 20 jun 1683, ovl. (hoogstens 62 jaar oud) voor 14 mrt 1746 Henricus van Tetterode heeft een testament opgemaakt op 3 augustus 1738.
Uit dit huwelijk een zoon:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Nicolaas | ~1715 | 1785 | Haarlem [nh] | 70 | 2 | 10 |
otr. te Amsterdam [nl] DTB 558, p.94/kerk op 31 jan 1721, tr. (resp. 25 en ongeveer 21 jaar oud) te Amsterdam [nl] op 16 feb 1721, kerk.huw. in de Grote Kerk
met
Sara Rothé, dr. van Christoffel Rothé (kassier en wisselaar op de Keizersgracht) en Sara van Ludik, ged. te Amsterdam [nl] Stadsarchief Amsterdam - DTB Dopen
DTB 46, p.486, Amsterdam, archief NL-SAA-908126 op 26 aug 1699, maakster van pronkpoppenhuizen, ovl. (ongeveer 52 jaar oud) te Halfweg [nh] op 9 sep 1751, begr. te Amsterdam [nl] in de Nieuwe Kerk.
Sara Rothé.
Sara Rothé groeide op aan de Keizersgracht in Amsterdam. Na de dood op jonge leeftijd van een ouder zusje en een jonger broertje was zij het enige kind in huis. Op haar 22ste trouwde zij met Jacobus Ploos van Amstel, een welgesteld koopman. Het echtpaar bewoonde een pand met koetshuis aan de Keizersgracht (tegenwoordig nr. 474), om de hoek van de Leidsegracht. De zomermaanden brachten ze door op hun buitenplaats ‘Klein Berkenrode’, vlak boven Haarlem, aan het Spaarne.
Waarschijnlijk begon Sara Rothé met het maken van poppenhuizen nadat zij er op een veiling in april 1743 voor ruim duizend gulden drie had gekocht. Het maken van poppenhuizen was vooral een liefhebberij van welgestelde vrouwen, want het inrichten met alle benodigde miniatuurvoorwerpen was een kostbare aangelegenheid. Zo is bekend dat een andere poppenhuismaakster, Petronella Oortman, aan het hare twintig- à dertigduizend gulden uitgaf (tegenwoordig in het Rijksmuseum, Amsterdam). Twee van de door Sara Rothé gekochte poppenhuizen waren van de hand van Cornelia van der Gon (1644-1701), al stonden ze op 2 april 1743 in de Amsterdamse Courant geadverteerd als ‘gemaakt onder het opzicht en bestiering van de konstschilder David van der Plaats’, Cornelia’s echtgenoot. Het derde was van onbekende herkomst, maar mogelijk van de hand van de vorige eigenares, Rachel van Dantsich.
Sara Rothé bezat al een aanzienlijke hoeveelheid zogeheten poppengoed (miniatuurvoorwerpen) toen zij de poppenhuizen kocht. Het is dan ook aannemelijk dat zij ze in de eerste plaats aanschafte om er haar eigen verzameling in onder te brengen. Ze ontmantelde de drie poppenhuizen en gebruikte onderdelen en voorwerpen in haar eigen huizen. Het eerste dat rond 1744 op deze manier tot stand kwam, was het in een wortelnoten kabinet ingebouwde poppenhuis dat tegenwoordig in het Haags Gemeentemuseum is te zien. Omdat Sara Rothé opschreef door wie ze wat liet maken, zijn van veel voorwerpen in dit poppenhuis de makers en leveranciers bekend: schilders, tingieters, zilversmeden, meubelmakers en ivoordraaiers van meer of minder bekende naam kwamen eraan te pas. Het nodige naai- en borduurwerk is waarschijnlijk van Sara zelf. In dit poppenhuis is onder meer de kraamkamer uit een van de poppenhuizen van Cornelia van der Gon ingebouwd.
In het tweede bewaard gebleven poppenhuis van Sara Rothé, nu in bezit van het Frans Hals Museum in Haarlem, is waarschijnlijk vooral het derde op de veiling gekochte poppenhuis verwerkt. Maar er zijn ook weer onderdelen – bijvoorbeeld het onderste voorhuis – uit de Van der Gon-huizen verwerkt. Het bevat verder ook een dokterskamer die opmerkelijk genoeg al sinds de achttiende eeuw bekend staat als de ‘kamer van astrologus Ludeman’. Johann Christophorus Ludeman (1683-1757) was een roemrucht astroloog en kwakzalver, die samen met zijn vriendin Britta Beyer (ca. 1682-1741) drankjes en zalfjes aan de man bracht. Mogelijk kreeg de kamer deze naam ter meerder vermaak van hen die het poppenhuis kwamen bezichtigen: er deden over Ludeman allerhande verhalen de ronde, die er dan bij verteld konden worden.
Het was Sara Rothé niet vergund lang plezier te hebben van haar poppenhuizen. Op 9 september 1751 was zij met haar man en twee nichtjes onderweg van Halfweg naar ‘Klein Berkenrode’, toen hun paarden op hol sloegen en met koets en al in de trekvaart terecht kwamen. Haar man Jacob Ploos van Amstel en de twee nichtjes konden worden gered, maar Sara Rothé verdronk. Vanwege haar corpulentie konden de redders haar niet op tijd uit de koets krijgen. Haar pronkpoppenhuizen zijn inmiddels uitgegroeid tot een belangrijk en visueel aantrekkelijk erfgoed, een trekpleister in de musea en voorwerp van studie, onderzoek en onderwijs.
Archivalia.
Stadsarchief Amsterdam: DTB.
Zie verder Van Eeghen. Het notitieboekje over het eerste poppenhuis wordt bewaard in het Haags Gemeentemuseum.
Literatuur.
H.C. Gallois, ‘Van een oud poppenhuis’, Mededeelingen van den Dienst voor Kunsten en Wetenschappen der Gemeente ’s-Gravenhage 5 (1925) 178-194 [bevat de volledige tekst van Sara Rothé’s notitieboekje t.b.v. haar eerste poppenhuis].
Jacob Bicker Raye, Notitie van het merkwaardigste meyn bekent, Fr. Beyerinck en M.G. de Boer ed. (Amsterdam 1935) 195-196.
I.H. van Eeghen, ‘De twee poppenhuizen van Sara Rothé, huisvrouw van Jacob Ploos van Amstel’, Maandblad Amstelodamum 40 (1953) 106-111.
Sara Ploos van Amstel-Rothé. Poppenhuis (Zwolle 1998) [uitgave i.s.m. het Frans Halsmuseum].
H.H. Pijzel-Dommisse, Het poppenhuis in het Haags Gemeentemuseum (Den Haag 1988).
H.H. Pijzel-Dommisse, Het Hollandse pronkpoppenhuis. Interieur en huishouden in de 17de en 18de eeuw (Zwolle 2000).
Illustratie.
Portret door Jurriaan Buttner, 1735 (coll. Frans Halsmuseum, Haarlem). Uit: Sara Ploos van Amstel-Rothé.
tr. (resp. 19 en 22 jaar oud) te Naarden [nh] op 14 jan 1685
met
Jacobus Ploos van Amstel poorter van Amsterdam dd. 19 april 1685, winkelier (1685), impostmeester voor korenbrandewijn, impostmeester Gemeeneland over Naarden en elders (1682-1685, 1687-1691, 1693, 1694), impost-meester voor het gemaal over de dorpen in Gooiland (1683), impostmeester voor turf en kolen over Naarden en Gooiland (1693), zn. van Jacob Ploos van Amstel en Weijntje Beris, geb. te Naarden [nh] op 6 sep 1662, ovl. (56 jaar oud) te Amsterdam [nl] op 4 feb 1719.
Uit dit huwelijk 11 kinderen, waaronder:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Jacobus | *1695 | Amsterdam [nl] | †1760 | Amsterdam [nl] | 64 | 1 | 0 |
| 2 | Cornelia | *1693 | Amsterdam [nl] | †1776 | Rotterdam [zh] | 83 | 1 | 1 |
| 3 | Cornelis | *1706 | Amsterdam [nl] | †1775 | Amsterdam [nl] | 69 | 1 | 7 |
tr. (resp. 22 en 19 jaar oud) te Naarden [nh] op 14 jan 1685
met
Margaretha van Tol, geb. te Naarden [nh] op 29 jul 1665, ovl. (68 jaar oud) te Amsterdam [nl] op 29 apr 1734.
Uit dit huwelijk 11 kinderen, waaronder:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Jacobus | *1695 | Amsterdam [nl] | †1760 | Amsterdam [nl] | 64 | 1 | 0 |
| 2 | Cornelia | *1693 | Amsterdam [nl] | †1776 | Rotterdam [zh] | 83 | 1 | 1 |
| 3 | Cornelis | *1706 | Amsterdam [nl] | †1775 | Amsterdam [nl] | 69 | 1 | 7 |
tr. (resp. ongeveer 31 en ongeveer 32 jaar oud) te Wijk Bij Duurstede [ge] in 1620
met
Hugonia Ruysch, dr. van Hugo Ruysch van Wayenstein en Wilhelmina van Elderen, geb. in 1588, ovl. (ongeveer 71 jaar oud) in 1659.
Uit dit huwelijk een dochter:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Alarda | *1621 | †1705 | Utrecht [ut] | 84 | 1 | 5 |
tr. (resp. ongeveer 32 en ongeveer 31 jaar oud) te Wijk Bij Duurstede [ge] in 1620
met
Barend van Holland, geb. in 1589, burgemeester, ovl. (ongeveer 73 jaar oud) te Wijk Bij Duurstede [ge] op 26 jun 1663.
Uit dit huwelijk een dochter:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Alarda | *1621 | †1705 | Utrecht [ut] | 84 | 1 | 5 |
tr. (resp. ongeveer 21 en ongeveer 22 jaar oud) te Leuven [ge] in 1710
met
Jeanne Delvaux, dr. van Antoine Delvaux en Marie de Tessart, geb. in 1688.
Uit dit huwelijk 2 zonen:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Frederik | *1718 | †1772 | 54 | 1 | 1 | ||
| 2 | Jérôme | *1726 | 1 | 0 |
tr. (resp. ongeveer 22 en ongeveer 21 jaar oud) te Leuven [ge] in 1710
met
Frédéric Victor Roest van Alkemade, zn. van Adriaan Roest van Alkemade en Ida Maria Cromhout, geb. te Amsterdam [nl] op 2 aug 1688, ovl. (55 jaar oud) te Brussel [België] op 4 okt 1743.
Uit dit huwelijk 2 zonen:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Frederik | *1718 | †1772 | 54 | 1 | 1 | ||
| 2 | Jérôme | *1726 | 1 | 0 |
tr.
met
Uit dit huwelijk een dochter:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Jeanne | *1688 | 1 | 2 |
tr.
met
Uit dit huwelijk een dochter:
| naam | geb. | plaats | ovl. | plaats | oud | relatie | kinderen | |
| 1 | Jeanne | *1688 | 1 | 2 |